خبرگزاری حوزه | حماسه تشییع پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب در تهران، قم، نجف، کربلا و مشهد، با حضور گسترده مردم، شعارهای حماسی و نظمی قابل توجه، از منظر بسیاری از ناظران صرفاً یک رویداد عاطفی یا آیینی نبود، بلکه رخدادی اثرگذار در عرصه تحولات فرهنگی و اجتماعی منطقه به شمار میآید. این حضور گسترده، با تکیه بر سرمایه اجتماعی شکلگرفته در گفتمان مقاومت، از نگاه حامیان این جریان، بازتابی از ظرفیتهای هویتی و تمدنی جوامع منطقه بود و بر تحلیلهای رایج درباره آینده غرب آسیا تأثیر گذاشت.
یکی از مهمترین ابعاد این رویداد، نظم اجتماعی حاکم بر مراسم بود. حضور جمعیت انبوه همراه با انضباط عمومی، نشان داد که فرهنگ ایثار، شهادت و آموزههای مکتب حسینی همچنان از ظرفیت بالایی برای ایجاد همبستگی اجتماعی برخوردار است. این واقعیت، پرسشهایی را درباره کارآمدی برخی الگوهای رایج در علوم سیاسی و جامعهشناسی غربی برای تبیین چنین همبستگیهای فراملی و فراقومی مطرح میکند؛ الگوهایی که عمدتاً بر فردگرایی و منافع مادی استوار هستند.
از سوی دیگر، این مراسم به چالشی برای روایتهای رسانهای غرب از تحولات منطقه تبدیل شد. طی سالهای گذشته، برخی رسانههای غربی تلاش کردهاند تصویری از گسست اجتماعی و کاهش انسجام در ایران و کشورهای محور مقاومت ارائه دهند، اما حضور گسترده مردم در این مراسم، روایت متفاوتی را در برابر افکار عمومی جهان قرار داد. در چنین فضایی، گفتمان مبتنی بر هویت، باورهای دینی و سرمایه اجتماعی، بیش از پیش در کانون توجه قرار گرفت.
در این میان، سیاستهای دونالد ترامپ نیز از منظر تحولات اخیر قابل ارزیابی است. راهبرد فشار حداکثری که با هدف تغییر رفتار جمهوری اسلامی ایران طراحی شده بود، با واقعیتی متفاوت روبهرو شد؛ واقعیتی که نشان میدهد در کنار مؤلفههای اقتصادی و نظامی، عوامل فرهنگی، اعتقادی و هویتی نیز در شکلدهی به رفتار ملتها نقش تعیینکننده دارند. از این منظر، بسیاری از مواضع متناقض و واکنشهای سیاسی مقامات آمریکایی را میتوان نشانه دشواری در مواجهه با این واقعیت جدید دانست.
در سوی مقابل، جمهوری اسلامی ایران تلاش کرده است با اتکا به سرمایه اجتماعی و فرهنگی خود، راهبرد بازدارندگی و افزایش هزینههای اقدامات خصمانه را دنبال کند. در این چارچوب، ظرفیتهای اقتصادی، ژئوپلیتیکی و اجتماعی بهعنوان مکمل قدرت سخت مورد توجه قرار گرفته و این پیام به طرف مقابل منتقل شده است که هرگونه اقدام علیه ایران، میتواند هزینههای گستردهتری برای منافع آمریکا و همپیمانانش به همراه داشته باشد.
در نهایت، حماسه تشییع رهبر شهید انقلاب را میتوان از منظر هواداران گفتمان مقاومت، نمادی از استمرار سرمایه اجتماعی و فرهنگی این جریان دانست؛ سرمایهای که میتواند در شکلدهی به آینده تحولات غرب آسیا نقشآفرین باشد. اگر این ظرفیت اجتماعی در مسیر تقویت انسجام، افزایش قدرت نرم و ارتقای همگرایی منطقهای بهکار گرفته شود، میتواند در معادلات آینده منطقه تأثیرگذار باشد و فصل تازهای از تحولات ژئوفرهنگی غرب آسیا را رقم بزند.
مهدی ملاحی
نظر شما